Στρέφω το κεφάλι μου αριστερά να αντικρίσω τον φίλο μου Ανδρέα όπως κάθεται εκεί που μου είχε πει πριν μέρες, στη θέση στο ταμείο τού μαγαζιού. Αυτός, αφού έριξε μια ματιά σε όλο το μαγαζί, γυρνώντας το κεφάλι του περιμετρικά τού χώρου, μου έκανε νεύμα να καθίσω δίπλα του, στην αριστερή γωνία όπου υπήρχαν δύο παλιές καρέκλες από ξεφτισμένο ξύλο και εμφανή σημάδια από χτυπήματα κι ένα στρογγυλό μικρότερο τραπέζι που το χρησιμοποιούσε ο ίδιος. Προχωρώ ανάμεσα στους θαμώνες με μικρά βήματα και το κεφάλι σκυμμένο ελαφρώς προς το πάτωμα. Κάθομαι στην  καρέκλα που έσπρωξε προς το μέρος μου, η οποία έκανε θόρυβο όπως σύρθηκαν τα ξύλινα πόδια της στο μωσαϊκό. Βγάζω το πανωφόρι μου και το εναποθέτω χωρίς να το διπλώσω στην πλάτη τής δεύτερης καρέκλας.

Για δύο λεπτά παρατηρώ αμήχανα τον χώρο και εστιάζω το βλέμμα μου στο πάλκο. Ο Ανδρέας ήρθε κοντά μου, έγειρε το σώμα του και με χτύπησε ελαφριά με το δεξί χέρι του στον σβέρκο, αφήνοντας την παλάμη του στο φθαρμένο παλτό μου.

«Καλώς τον Γιώργο· μάς έκανες την τιμή λοιπόν! Είμαι ο αδερφός τής γυναίκας του, είχαμε βρεθεί έξω από το στρατόπεδο μία φορά με τον Βασίλη»

«Ναι, υπηρετήσαμε μαζί στο Τάγμα Τηλεγραφητών στο Ντεπό μέχρι τον Απρίλιο του 1940 που απολυθήκαμε. Το υποσχέθηκα ότι θα έρθω, έστω μία φορά», απάντησα.

Έγειρα το σώμα μου κατά τριάντα μοίρες προς την άδεια καρέκλα και άπλωσα το χέρι μου στην αριστερή τσέπη τού παλτού, η οποία είχε μία μικρή τρύπα τεσσάρων εκατοστών. Το ύφασμα ήταν φθαρμένο από την υγρασία τού χειμώνα και δε με προστάτευε καλά. Τράβηξα τη διπλωμένη παλιά εφημερίδα και την τοποθέτησα στο τραπέζι, δίπλα από το άδειο τασάκι, ξεδιπλώνοντας την. Ήταν ένα αντίτυπο της «Απογευματινής», με ημερομηνία 28 Σεπτεμβρίου 1942. Πάνω δεξιά στο χαρτί ήταν γραμμένη  με έντονα γράμματα η επικεφαλίδα: «Τα Γερμανικά στρατεύματα κατέλαβον νέας θέσεις εις τον πυρήνα της πόλεως του Στάλινγκραντ». Πιο δίπλα, αριστερά, σε μία μικρή στήλη, υπήρχε μία άλλη είδηση: «1.000.000.000 δραχμαί υπέρ των συσσιτίων Θεσσαλονίκης». Ο Ανδρέας με κοίταξε για λίγα δευτερόλεπτα, συνοφρύωσε τα φρύδια του και μετά δίπλωσε την εφημερίδα, την έβαλε κάτω από τη μασχάλη του με το αριστερό χέρι και κόλλησε το αντικριστό στο σώμα του για να μη του φύγει.

«Έξυπνη κίνηση, να μη δώσεις υποψίες. Εδώ μέσα κυκλοφορούν διάφοροι τύποι, θέλει προσοχή. Ακούγεται ότι ο Τσολάκογλου θα παραιτηθεί από μέρα σε μέρα», μουρμούρισε με τα χείλη του σχεδόν κλειστά.

Σήκωσε δεκαπέντε εκατοστά το αριστερό του του χέρι και κρατώντας σε οριζόντια θέση το δάχτυλο του δείκτη, μου έδειξε τον κιθαρίστα και τον Βασίλη Τσιτσάνη που κάθονταν στο πάλκο μαζί και είχαν ενθουσιάσει τους θαμώνες με τη μουσική τους.

«Απόψε ο Βασίλης θα πει και κάτι που έγραψε πρόσφατα, μου το εκμυστηρεύτηκε ο Γιάννης», μου είπε χαμηλόφωνα και γύρισε το σώμα του κατά μισή στροφή, γυρνώντας μου την πλάτη για να επιστρέψει στη θέση του.

Για πέντε λεπτά κοιτούσα διακριτικά με αδιάφορο βλέμμα τους θαμώνες τού μαγαζιού, ακούγοντας τις νότες από το μπουζούκι τού Βασίλη. Οι φωνές των πελατών ακούγονται καθαρά μέχρι τ’ αυτιά μου. Απέναντι από το δικό μου τραπέζι, ο πιο εύθυμος της παρέας των ναυτικών, γελάει κάθε τόσο και χτυπάει την κοιλιά του με τα δυό του χέρια, φωνάζοντας πως δε χόρτασε ακόμη πιοτό. Είναι εύσωμος, με κατακόκκινα μάγουλα και καστανόξανθα μαλλιά και γένια. Η νεαρή μαγείρισσα, με τα σγουρά μαύρα μαλλιά της να πέφτουν στους ώμους, πλησιάζει για να πάρει τα πιάτα, και αφού τοποθετεί με προσοχή τα τρία στο ένα χέρι, παίρνει τα άλλα δύο με το άλλο.

Ο Ανδρέας πλησίασε και πάλι κοντά μου κρατώντας στα χέρια του δύο μικρά στρογγυλά πιάτα κι ένα γυάλινο ποτήρι με κόκκινο κρασί. Το ένα πιάτο είχε στην επιφάνειά του λίγο τυρί, μια φέτα ψωμί και το δεύτερο δύο ψητές σαρδέλες. Τα άφησε πάνω στο τραπέζι κάνοντάς μου νόημα να τα δοκιμάσω. Ήδη οι δυνάμεις μου αρχίζουν να με εγκαταλείπουν κι αισθάνομαι ζάλη. Έχω να φάω δυό μέρες. Τα μάγουλά μου έχουν ρουφηχτεί προς τα μέσα από την ασιτία και το χρώμα τού προσώπου μου έχει πάρει κίτρινη όψη. Εκτός από το ψωμί ζυμωμένο με καλαμποκάλευρο, τον τελευταίο καιρό μόνο χόρτα βρίσκαμε να φάμε και πατάτες, αν ήμασταν τυχεροί. Πήρα μια βαθιά ανάσα με ανακούφιση, γεμίζοντας το στήθος μου αέρα και τον καπνό τού χώρου, κι αφού εξέπνευσα, άρχισα να τρώω. Πρώτα έκοψα το τυρί με τα δάχτυλά μου σε τρία κομματάκια. Μετά, ακούμπησα το ψωμί πάνω στην ψητή σαρδέλα, να πάρει γεύση από το λιγοστό ζουμί της. Όταν το έβαλα στο στόμα μου, άρχισα να το μασάω αργά. Έφερα τα δάχτυλά μου στα χείλη και τα έγλυψα με απόλαυση. Σήκωσα μέχρι το ύψος των χειλιών το ποτήρι και το πλησίασα στο στόμα. Ρούφηξα μια γουλιά κρασί και συνέχισα το φαγητό.

Από την ώρα που μπήκα στο ουζερί, δεν είχε εμφανιστεί άλλος άνθρωπος. Οι νότες από το πάλκο έφταναν σαν μελωδία στ’ αυτιά μου. Οι χορδές από το μπουζούκι τού Βασίλη πάλλονταν και ο ήχος τους γέμιζε τον χώρο. Γύρισα προς τα δεξιά το κεφάλι μου, προς το τζάμι, κι είδα μία φιγούρα να περνάει αργά μπροστά από το μαγαζί. Ένα παιδί το πολύ δώδεκα χρονών περπατούσε αργά και κρατούσε στο χέρι του ένα μήλο. Το κεφάλι του ήταν ξυρισμένο κι ελάχιστες τρίχες είχαν μείνει. Φορούσε μια γκρι  καμπαρντίνα, ένα παντελόνι που έπλεε πάνω του και τα πόδια του ήταν ξυπόλητα και γδαρμένα. Ανατρίχιασα αντικρίζοντας την εικόνα αυτή. Το άγνωστο παιδί σταμάτησε και κοίταξε μέσα στο μαγαζί. Οι οφθαλμοί του στράφηκαν στο πρόσωπό μου. Γύρισα το κεφάλι μου προς τα μέσα, στρέφοντάς το στο βάθος τού μαγαζιού.

Σηκώθηκα απότομα, τεντώνοντας το κορμί μου σε ευθεία γραμμή, κι άρπαξα με το αριστερό μου χέρι ένα κομμάτι ψωμί και τυρί. Με δύο δρασκελιές βρέθηκα στην είσοδο κι άνοιξα βιαστικά κάνοντας την ξύλινη πόρτα να τρίξει και το παιδί να τρομάξει. Πρώτα μετακίνησε το δεξί του πόδι ένα βήμα πίσω και μετά και το αριστερό και στάθηκε πάνω στη σιδερένια πλάκα με τα παράλληλα κενά που κάτω της βρισκόταν το φρεάτιο του υπόνομου. Βγήκα από το μαγαζί και στάθηκα στην άκρη τού πεζοδρομίου. Τέντωσα το χέρι μου μπροστά του και άνοιξα την παλάμη μου να πάρει το ψωμί με το τυρί. Το ξυπόλητο παιδί, μέσα σε μια στιγμή, πήρε το φαγητό, έσκυψε το κεφάλι, χωρίς να μιλήσει καθόλου, κι άρχισε να τρέχει προς το μέγαρο του «Μοσκώφ», χωρίς να κοιτάξει πίσω. Επέστρεψα στη θέση μου. Ο Ανδρέας παρατηρούσε με την άκρη τού ματιού του τις παρέες. Ο ένας από τους ναυτικούς σήκωσε το χέρι του όρθιο, φωνάζοντας για τον λογαριασμό τους. Αμέσως ο υπεύθυνος του μαγαζιού πήρε στο χέρι ένα τεφτέρι με σημειώσεις και με πέντε βήματα βρέθηκε στο τραπέζι τους. Αφού κοίταξε για μερικά δευτερόλεπτα στο χαρτί, μίλησε με τον άντρα με τα κόκκινα μάγουλα. Αυτός έβγαλε από την οπίσθια τσέπη τού παντελονιού ένα σκούρο, δερμάτινο, πορτοφόλι, το άνοιξε και τράβηξε από τη θήκη μερικά τσαλακωμένα χαρτονομίσματα. Τα έτεινε στον Ανδρέα και τον ευχαρίστησε.